Hayatımızı Değiştirecek Teknoloji: NANOBOTLAR

150 yaşına kadar yaşamak ister miydiniz? Ya da bir yeriniz kesildiğinde yaranın daha kanamadan iyile şmesini, kırılan kemiklerinizin haftalarca alçıya gerek kalmadan an ında onarılmasını, hiç hasta olmamayı ya da olduğunuzda çok kolay atlatmayı, işte Lokman Hekimi'nin böyle bir ölümsüzlük iksirini bulduğ u rivayet edilir. Ama aksilik bu ya, köprüden geçerken düşürüp kaybetmiştir. Acaba o iksirin içinde ne vardı?

Bunu bilemiyoruz. Ama günümüzde biz de iksirlerden içiyoruz. Ve adına da şurup diyoruz tabii. İçinde çeşit çeşit kimyasallar var bunların. Lokman Hekim'den beri bu böyle. Hani kimisi doğal içeriklerden üretilse bile sonuçta bir takım moleküllerden oluşuyorlar ve bedenimize girip biyokimyasal bazı etkilere neden oluyor lar. Fakat bu durum değişmek üzere olabilir. Belki de bunlara bir daha hiçbir zaman ihtiyaç duymayacağız .

Çünkü artık bunlar var. Göremediniz mi? Pardon, biraz daha yakınlaşın. Biraz daha, biraz daha. Bir milimetreye bakıyorsunuz ama bu yeterli değil. Bin kat daha yakınlaşın. Şu anda bir mikrometreye bakıyorsunuz. Ebola virüsü gibi büyük virüsler, E.coli gibi bakteriler, X kromozomu, kırmızı kan hücreleri işte bu boyutlarda. Fakat bizim için bu ölçek de yeterli değil. Bizim bin kat daha yakınlaşmamız lazım.

Hop! Nanometre boyutlarına iniyoruz. En bilinen virüsler bile yaklaşık 100 nanometre. Bu öylesine küçük bir ölçek ama birkaç nanometre boyutunda bildiğimiz bazı şeyler var. Örneğin DNA. Fakat uzunluğu değil. DNA'nın çapı sadece 3 nanometre kadar. Bu boyutlara benzeyen bir diğer şey de bilgisayar işlemcil eri. Günümüzde bilgisayar işlemcilerini artık bu ölçeklerde an ıyoruz. 2021'de IBM sadece 2 nanometre boyutundaki çip teknolojis ini duyurmuştu.

Bu yalnızca bir tırnaklık alanda 50 milyar tane transistör ediyor. İşte bir zamanlar odalara bile sığmayan o bilgisayarlar bugün bu tırnağımın ucunda. İyi de burada ne arıyoruz? Kimyasallardan kurtulacağız derken yine onların dünyasına indik. Çünkü bilgisayarlarda yaptığımız gibi devasa olan şeyleri alıp küçülteceğiz. Örneğin bir doktoru. Kendisini bu boyutlara indirip yutsak. Vücudumuzda dolaşırken zararlı şeyleri tespit edip hemen gidip orada tedavi etse çözse ne güzel olurdu değil mi?

Tabii gerçek bir doktoru bu boyutlara küçültemeyiz. Mi acaba? Aslında işte Fantastic Voyage ya da 87'lerde yapılan o Inner Space filmi tam olarak buna benzeyen konuları ele al ıyordu. Orada bir test pilotu vardı. Onu küçülterek bir iğnenin içerisine yerleştirmeyi. Ardından da şu tavşana enjekte etmeyi hedefliyorlardı. Fakat tabii ki işler hemen ters gidiyor ve yine başka bir inin vücudumun başka bir yerine enjekte ediliyor.

Tabii bir doktoru böyle küçülttük vücudumuza enjekte edemey iz. Fakat bazı özel görevleri yerine getirebilen özel nanorobot lar yani nanobotlar geliştirebiliriz. Yani işimiz yine elementlerle, moleküllerle. O yüzden bu ölçeklerde işin fiziği de değişiyor. Nanoteknoloji söz konusu olduğunda kuantum mekaniğinin düny asına giriş yapıyoruz. Örneğin gözle görülebilen en hızlı mekaniklerden birine göz atalım.

Lazerli tarama gerçekleştiren sistemlerde kullanılan şu motorlar olabildiğince hızlı tasarlanmaya çalışılıyor. Bu sayede göz doktoruna gidip de şöyle bir cihaza girdiğ inizde çok beklemenize gerek kalmadan hassas sonuçlar edineb iliyorsunuz. Fakat kuantum dünyasında işler çok daha hızlı. Çünkü hareket eden şeyler mekanik aksamlar değil, molekü ller. Ve o yüzden de mekanik dünyanın engellerine takılmadan sani yede milyarlarca kez benzer hareketleri yapabiliyorlar.

O yüzden bu ölçekteki robotlar biraz daha farklı. Yani bizim hayalimizde canlanan robotlar böyle olabilir ama onlar daha ziyade şöyle olacaklar. P2 ile tanışın. Uzaktan kontrol edilebilen, yürüyebilen, sıçrayabilen üret ilmiş en küçük robot bu. Fakat yarım milimetre boyutlarında olduğu için bunlara mik robot diyoruz. Bu mikrobotlar küçük ölçeklerdeki tamir ve üretim işlemleri için tasarlanıyor. Şimdi bu P2 enerjisini nereden alıyor bir pili falan yok mu diye düşünebilirsiniz.

Ama söz konusu şey küçük boyutlar olduğunda enerji sağlamak için de başka yollar bulmamız gerekiyor. Örneğin P2 enerjisini üzerine düşen lazer ışınlarından al ıyor. Fakat P2'nin daha ilginç bir özelliği gözümüze daha çok ç arpıyor. Çok mu hızlı gidiyoruz? E teknoloji de öyle çok hızlı gelişiyor. O yüzden bu nanobotun o ilginç özelliğine geçmeden videonun sponsoru EasyJap'in ilginç özelliklerinden söz etmek istiyorum.

EasyJap Türkiye'nin en büyük yenilenmiş elektronik ürün marketi. Hem web sitesiyle hem uygulamasıyla ve hem de Türkiye nüfus unun yüzde seksenine erişen mağaza ve fiziksel noktalarıyla sizlerin karşısına çıkıyor. Ticaret Bakanlığı tarafından onaylı yenileme merkezinde her bütçeye uygun teknolojik ürünleri yenileyerek herkesin en iyi teknolojisine ulaşmasını hedefliyor. Bunun yanında peşin fiyatına 6 taksit, 12 aya dek sunulan taksit imkanı ve 12 ay garanti fırsatı gibi kolaylıklarla t üketicilere en iyi deneyimi sunmaya çalışıyor.

İkinci el değil, yenilenmiş telefonlar mottosuyla Türkiye'd eki ikinci el telefon kültürünü dönüştürerek yenilenmiş tekn olojik ürün kavramını yaygınlaştırıyor. Hızlı gelişen teknoloji ve satın alım gücündeki değişen din amiklerin teknolojik ürünlere erişmeye engel olmaması gerekt iğine inanıyor ve bu bağlamda döngüsel ekonominin önemli bir aktörü olarak kullanıcılarına hizmet vermeye devam ediyor.

Cep telefonu, akıllı saat, tablet, bilgisayar gibi cihaz ların yenilenmesi için kolay bir yol sunan EasyCep'le ilgili bilgileri ve en güncel kampanyaları açıklamalar bölümündeki bağlantıda bulabilirsiniz. Fiki'nin daha ilginç bir özelliği gözümüze daha çok çarp ıyor. Zıplayan bir örümceye benzemesi. Mikrobot geliştiricileri sıklıkla ilhamını doğadan al ıyorlar. Örneğin şu kanatlı mikroçip'e bir bakın.

Sadece bir kum tanesi büyüklüğünde. Parmağınızın üzerine aldığınızda yalnızca bu kadar gözük üyor. Onun ne olduğunu bile ayırt edebilmek pek mümkün değil. Basit bir rüzgar esintisiyle koca bir futbol sahasını kat edebilecek kadar hafif. Üstelik bu öyle sadece uçan bir cisim değil. Sıcaklık ve nemi ölçerek 60 metreye kadar veri aktarab iliyor. Peki bu tasarım ilhamını nereden mi alıyor? Kara hindiba.

Nanometre ölçeğine indiğimizde artık etrafımızda gördüğümüz canlılardan ilham alamıyoruz. Çünkü yapıların şekli artık mekanik olmaktan kuantum olmaya doğru evriliyor. Fakat yine de doğadan ilham almaya devam edebiliyoruz. Mesela bu bir kinesin proteini. Bir mikro tübül üzerinde hareket ediyor. Bir şeyler taşıyor. Onun böyle yavaş göründüğüne de bakmayın. Biz anlayabilelim diye öyle yapılmış. Yoksa bunlar göz açıp kapayıncaya kadar vücudumuzda sayısız ca kez gerçekleşiyor.

Çünkü kuantum ölçeğinde hareketler bizim ölçeklerimizden çok daha hızlı gerçekleşiyor. Aslında düşününce içimizdeki o molekül kompleksleri de hay alini kurduğumuz nanobotlardan pek de farklı değiller. Burada kinesin gibi proteinler bir şeyleri taşıma görevind eyse eğer biz de benzerlerini nanobotlarla üretebiliriz. Doğadan ilham. Mesela kolesterol nedeniyle damarda ulaşan tıkanıklıkları t espit eden nanobotlar geliştirip sadece o bölgeye özel olarak ilaç taşımasını sağlayabiliriz.

Böylece aslında vücudumuzun diğer yerlerine karışmasını istemediğimiz bir ilaç sadece hedefe odaklı olarak kullanıl abilir. Müthiş bir şey. Veya kanseri düşünelim. Ne yazık ki çağımızın en büyük sağlık sorunlarından biri. Size daha da ilgincini söyleyeyim. Bilim dünyasında şu anda en çok araştırma yapılan konul ardan biri aynı zamanda kanser. Böyle kara delikleri, karanlık maddeyi falan unutun. Evrenin en büyük gizemlerinden biri bu problemi çözebilmek şu anda.

Çünkü görüldüğünden sanıldığından çok daha kompleks karmaş ık bir problem. Sağlıklı hücreyle kanserli hücreyi birbirinden ayırt ederek hedeflemek hiç kolay değil. Fakat ya kanser hücrelerini böyle dolaşarak bulan ve bulduğ unda sadece onları hedef alarak yok eden nanobotlar gelişt irebilseydik. Böylelikle kemoterapi gibi kanserli hücreyi hedef alırken yanındaki sağlıklı hücrelere de etki etmek zorunda kalan yö ntemlerden çok daha etkili olabilirdi.

Bir diğer fikir de spiral şeklinde özel alaşımlarla üretil miş nanobotlar tasarlamak. Böylelikle manyetik alan kullanılarak vücut içerisinde istediğimiz gibi yönlendirebilir, çok hassas operasyonlar gerçekleştirebiliriz. Bir düşünün sadece 20 yıl önce yapılan ameliyatlarla bug ünküleri kıyaslayınca ne kadar çok yol kat ettik değil mi? Şimdilerde artık herhangi bir operasyondan sonra hiçbir şey olmamış gibi çıkıp yürüyüp gidiyoruz.

Gelecekte belki de gerçekten de hiçbir şey hissetmeyeceğiz gibi duruyor. Fakat tüm bunlar için önümüzde daha epeyce bir yol, epeyce bir zaman var. Kimi fütüristler, geleceği öngörmeye çalışanlar 2030'lu y ıllara kadar herkesin vücudunda nanobotlar olacak, nanobot lar dolaşacak dese de bence pek o kadar acele etmemek lazım. Bunların etkinliğinin, güvenliğinin test edilmesi bile baz en yıllarca sürebiliyor.

Üstüne bağışıklık sistemimizin bu robotlara saldırması ya da bozulan robotlara sonradan vücudumuzda neler olacağı gibi henüz çözülmesi gereken, bilinmeyen başka açık problem ler de var. O kadar yakın bir gelecekte yaygınlaşması pek mümkün görünm üyor ama gelecekte hayatımızın sıradan bir parçası haline geleceğine kesin gözüyle bakılıyor. Nanobotlarla bizim aramızdaki ilişki. Tüm bunlar çok heyecan verici. Çok değil daha dedelerimizin ya da onların dedelerinin zamanında yaşam beklentisi işte 30-40 yıl kadardı.

Yani çoğu insan 40'larını, 50'lerini görüyorsa kendisini ş anslı sayıyordu. Bu neredeyse bir anda diyebileceğimiz kadar hızlı bir dönem di. Günümüzde 70'lere, 80'lere çıktı yaşam beklentisi. Buna neden olan keşiflerin her biri devrim niteliğinde olsa da şu anda hayatımızın sıradan bir parçası. Temiz su bile öyle ya da hijyen, antibiyotikler, aşılar, iyi beslenme, sağlığa kolaylıkla erişebilmek. Sizce nanobotlarda hayatımızın böylesine bir parçası haline gelince yaş beklentimiz ne kadar yükselir?

İnsan ömrü 400 yıl olacakmış ama işte emeklilik yaşı 370. Torunlarımızın torunlarını hatta belki onların da torun larını görebilmek normalleşecek mi? Ne dersiniz? Biraz daha beynimizi işletelim, biraz daha ilerisini düşün elim. Merak ettiğim bir şey daha var. Malum uzaya artık iyice açılmaya başladık. Astronotlar gönderiyoruz. Gelecekte uzay yolculukları yapmak, yıldızlar arası seyahat ler, galaksi turları bile bir noktada mümkün olabilecek.

Fakat bu konuda önemli bir sınırımız var. İnsanın biyolojik bir canlı olması. Uzak mesafeleri kat edebilmek için yüksek hızlara ve o hız lar içinde ivmelenmeye ihtiyacımız var. Ama 8CM'de bile bizim vaziyet şu. Bayılıp gidiyoruz. Kan dolaşımı için bir takım özel kıyafetler olsa da bir yere kadar. E düşünsenize kendimiz gibi robotlar geliştirirsek ve yapay zekaya sahip olsalar onlar evreni gezebilirler.

Neredeyse istedikleri hızlarda, istedikleri ivmelerde gide bilirler. Biz bunu yapamayız. Biyolojimizle sınırlıyız. Ama o robotları üreten aklımızla bu robotları da üretip kendimizi geliştirmeniz mümkün olabilir. Çok heyecan verici olmanın yanında çok endişe verici bir şey aynı zamanda bu. Vücudumuzda dolaşan minik robotlar. Bazılarımızın aşılarda yaşadığı korkular da buna benziyor. Aslında aşılar her an kullandığımız ilaçlardan, plastik ka plardan çok daha güvenli olsalar da hala aşı olmadığı için 100 yıl önce çözülmüş bir hastalıkt an hayatını kaybedenler olabiliyor günümüzde.

Bilmemenin getirdiği korku bizi zihnen geçmişte yaşamaya zorlayabiliyor. Eğer merak edip araştırıp öğrenmezsek bunun yeni geliştir ilen bazı teknolojilerde de yaşanacağı aşikar. O yüzden bu tür videolar yapmaya çalışıyoruz. O yüzden bunları gündemde tutup konuşmaya tartışmaya çalış ıyoruz. Çünkü tartışmalıyız, konuşmalıyız, takip etmeli, öğrenmeli ve anlamalıyız. Çünkü ancak o zaman manalı bir şekilde sorgulayabiliriz.

Çünkü ancak o zaman gelecekte var olabiliriz. Ayrıca nanobotları sadece bize özel düşünmemek lazım. İlla kendi vücudumuzun içinde dolaşması gerekmez. Mesela ileride hasarlı bir uzay gemisini onarabilir bu tür şeyler. Bir meteorite çarpmamız sonucunda gemi hasar aldığında nan obotlar oraya hızlıca gidip tamir edebilir. Kendi kendini onaran, kendi kendini geliştiren yapılar. Belki de şu anda evrenin bir yerlerinde, içerisinde hiçbir biyolojik yaşamı olmayan böyle uzay gemileri dolaşıyordur.

İçerisindeki nanobotlar tarafından bakımı yapılıyordur, on arılıyordur, geliştiriyordur. Ve yapay zekanın da kontrolüyle evrende böyle bir gezgin gibi dolaşıyorlardır. Başlı başına bir organizma gibi. Bir yanda kan dolaşımı olan bir insan, öte yanda nanobot do laşımı olan bir uzay aracı. İşte hepsi bu iksirle başladı. Sahi bu iksirin içerisinde acaba ne vardı? Aaaaaa!