ASMR

Merhaba. Ben Barış Özcan. 111 Hz'in yeni bölümüne hoşgeldiniz. Neden böyle konuştuğumu biliyor musunuz? Çünkü bu bölümde çok ilginç bir olguyu konuşacağız. Son yılların yükselen bir fenomenini... İnsanlar mikrofona fısıldayarak videolar çekiyorlar. Hiç karşınıza çıktı mı? Tıpkı şu anda benim yaptığım gibi, sadece, sessizce, fısıldıyorlar.

Ama bu iş yalnızca fısıldamaktan ibaret değil. Parmaklarını masaya vuranlar, ya da eline bir kağıt alıp hışırdatanlar ve daha neler neler...

Bu videoları bilmiyor olmanız imkansız gibi birşey aslında. Ama diyelim ki yine de "yahu bu videoları kim, niye izlesin ki?" diye soruyorsanız kulaklarınızı dört açın. Çünkü bu türden videoları yükleyen Youtuber'ların bazıları milyonlarca takipçiye sahip. Doğru duydunuz: Milyonlarca insan, oturup mikrofona fısıldayan, saçlarını tarayan, veya başka bir şey yaparak sakin bir tıkırtı, hışırtı sesi çıkaran insanları izleyip, dinliyor.

Hatta bu videolar o kadar çok izleniyor ki, reklamcılar bile bu konsepte el atmış durumda. Mobilya devi IKEA, YouTube kanalında yaklaşık 25 dakikalık bir video yayınladı.

Video boyunca, yumuşak bir ses, IKEA marka çarşafları okşuyor, yastıklara kılıflarını giydiriyor ve bir yandan da dokunduğu bu ürünleri tanıtıyor. Anlayacağınız bu bir reklam. Normalde YouTube'da 15 saniyelik bir reklamı bile, hiç düşünmeden geçeriz, öyle değil mi? Ama IKEA'nın bu 25 dakikalık reklamı, tam bu podcasti kaydettiğim Aralık 2021 itibariyle 3.1 milyon kez izlenmiş. İnsanlar, upuzun bir reklamı gönüllü olarak defalarca izlemiş anlayacağınız.

Neden mi? Çünkü izleyenlerin söylediklerine göre bu sesler onlarda ASMR adı verilen bir hissin ortaya çıkmasına neden oluyor.

ASMR. Yani autonomous sensory meridian response. Ya da Türkçesi ile otonom duyusal meridyen tepki. Pek bir anlam ifade etmedi, değil mi? ASMR'ı tecrübe edenler bu hissi bir tür iç gıdıklanması olarak tarif ediyorlar. Beyin üzerinden başlayıp, ense ve omurga bölgesine kadar uzanan bir tür gıdıklanma hissi. Tecrübe edenlerden bazıları buna beyin masajı da diyor. Dikkat ettiyseniz tecrübe edenler dedim, çünkü bu sesleri dinleyen herkes—

ASMR'ı tecrübe etmiyor. Yani anlayacağınız, bazı insanlar için tüm bu akım koca bir tuhaflıktan ibaret. Bu yüzden olsa gerek ki, ASMR'ın adının konulması ve de popülerleşmesi epey bir vakit almış. Hatta ilk ortaya çıkışının da, akımın kendisi kadar sıra dışı bir hikayesi var.

Jennifer Allen adında genç bir kadın, 2000'li yılların başında yaşamış her genç gibi vaktinin hatrı sayılır bir kısmını İnternet'in yeni dünyasını keşfederek geçiriyordu. İlgi alanlarının başındaysa Uzay videoları izlemek vardı. Fakat uçsuz bucaksız uzayın videolarını izlediği bazı zamanlar tarif etmesi güç bir his yaşadığını farketti. Jennifer uzayın sonsuzluğu karşısında büyülendiği anlarda ensesinden aşağı inen bir tür karıncalanma hissi yaşıyordu. Garip bi histi bu? Neden oluyordu? Acaba başkaları da benzer videolar izlerken, benzer hisleri yaşıyor muydu? Jennifer'ın, bu duyguyu yaşayan başkalarının da olup olmadığını merak ettiğinde başvurduğu yer, yine internetin ta kendisi oldu. O dönem hayatımıza yeni girmiş olan Google'ın arama çubuğunu karşısına aldı ve yaşadığı duyguyu kelimelere dökmeye çalıştı. Bugün ASMR'ın ne olduğunu biliyoruz, buna dair bilgileri bulmak artık çok basit. Peki ama, Jennifer ne yazmalıydı? Uzay videoları ve iç gıdıklanması mı? Ensede karıncalanma hissi mi? Jennifer arama motoruna ne yazarsa yazsın, herhangi bir sonuç gelmiyordu.

Bu aramalarını uzunca bir süre boyunca düzenli olarak tekrar etti. Ancak sonuç hep aynıydı. Ta ki...

2009 yılına kadar. O zamana dek, Jennifer'ın sonuç vermeyen aramaları SteadyHealth isimli bir mesaj panosunda karşılık buldu. Post'un başlığı "İyi Hissettiren Garip His"ti. Tamamı büyük harflerle.

"Okaywhatever" isimli kullanıcı girdiği postta, tıpkı Jennifer gibi yaşadığı garip hissi tarif etmeye çalışmıştı. Bu his bazen birisi ona bir hikaye okurken oluyordu, bazen de bir arkadaşı kalemle avucunun içine bir şeyler yazarken. Kafasının içinde başlayıp tüm vücuduna yayılan bu garip hissi bir tür kaşınmaya benzetiyordu, ama insanın "kaşıyayım da geçsin" demeyeceği türden bir kaşınma.

"bean487" isimli bir başka kullanıcı ise aynı duyguyu kendisinin de tecrübe ettiğini, özellikle bazı insanların yavaş bir tonda konuşmasını dinlerken yaşadığını belirtmişti. Yaşadığı bu hissi kafa derisinde bir karıncalanma olarak tanımlamıştı, hatta bir adım ileri giderek bunu beyninden yayılan gümüşi bir kıvılcıma benzetmişti.

Tartışmayı başlatan, "Okaywhatever"in mesajının sonunda şöyle bir not vardı: Bu hissi yaşamaktan şikayetçi değilim, başkalarına yardımcı olabileceğini düşündüğüm için paylaştım.

"Okaywhatever" son söylediğinde kesinlikle haklıydı. Yazdıkları Jennifer'ın yıllar süren arayışını sonuçlandırmasına yardımcı olmuştu. Yaşadığı her neyse yalnız değildi ve bunu bilmek bile fazlasıyla rahatlatıcıydı. Fakat Jennifer burada durmadı ve bu sıra dışı hisse bir isim bulmak için kolları sıvadı. O sıralar yine aynı SteadyHealth forumunda Attention Induced Head Orgasm, Dikkatle Tetiklenen Kafa Orgazmı gibi bazı isimler ortaya atılmıştı ama tahmin edeceğiniz gibi pek de kalıcı olamadılar.

Jennifer ise bir kaç beyin fırtınasının ardından ASMR isminde karar kıldı.

A, autonmous - otonom,

S, sensory - duyusal,

M, meridien - meridyen - Geleneksel Çin tıppında insan vücüdundaki enerji hatlarını tarif etmek için kullanılan terim

R, response - tepki

Yani "Vücudun enerji hatlarında otonom olarak gerçekleşen duyusal tepkiler" diye çevirebiliriz. Biraz uzun, biraz karışık belki ama böylesi nadir ve sıradışı bir hissi tarif etmek için ancak yeterli. İşte bu uzun ve karışık ismin konulmasıyla, ASMR bir akım olarak ortaya çıkmış oldu.

Jennifer ismi bulmasından bir yıl sonra SteadyHealth'deki mesaj panosunda Facebook'ta bir ASMR Grubu kurduğunu duyurdu. Grup büyük bir hızla büyüdü ve çok geçmeden neredeyse her kıtadan üyeye sahip dünya çapında bir komüniteye dönüştü ve ilk kez bu grupta özellikle ASMR tetiklemesi için kayda alınmış videolar, ses kayıtları paylaşılmaya başlandı.

Dinlediğiniz bol statikli ses kaydı da bu videoların ilki, yani tarihin ilk ASMR videosu. "Whisper 1- hello!" yani "Fısıltı 1 - Merhaba" isimli bu video, devamında gelecek sayısız ASMR videosunun tipik bir örneği. Rahatlatıcı bir tonla, mikrofona doğru fısıldayan bir kadın sesi.

Eğer ASMR'ı deneyimleyen biriyseniz, bu anlattıklarımı aslında çok iyi bildiğinize eminim. Peki ya bu türden seslerin, neden böyle duygusal ve fiziksel tepkilere yol açtığını hiç merak ettiniz mi? Yani, nedir bu işin açıklaması? Yok mu şöyle bilimsel bir izahı?

Açıkçası bu konu üzerine eğilen çok fazla bilim insanı yok, çünkü bu durum "okaywhatever"ın da belirttiği gibi bir rahatsızlık ya da hastalık değil. Aksine, tecrübe edenler ASMR hissinden bir hayli memnun. Bu yüzden de bilim dünyası için öyle aciliyeti olan bir konu değil. Yine de böylesi sıra dışı bir fenomene karşı kayıtsız kalamayan bazı meraklı araştırmacalar da yok değil.

İşte onlardan birisi Dr. Craig Richard. Kendisi ASMR üzerine araştırmaların yayınlandığı ASMR University adlı web sitesinin kurucusu ve aynı zamanda "Brain Tingles" yani "Beyin Karıncalanması" adlı kitabın da yazarı.

Craig de berberde traş olurken ya da göz muayenesi sırasında koltuğunda otururken tecrübe ettiği bu hissin bir adı olduğunu öğrendiğinde epey heyecanlanmış ve bir bilim insanı olarak literatürü taramaya koyulmuş. Fakat bu konu ile ilgili tek bir çalışma bile yapılmadığını gördüğünde hayal kırıklığına uğramış. Tabi bu durum, merakının daha da büyümesine yol açınca, Craig internette ASMR ile ilgili bulabildiği tüm yorumları okumaya başlamış.

İşte bu noktada tüm bu deneyimlerin ortak noktasını keşfetmiş.

Craig'in araştırmalarına göre, ASMR'in tetiklendiği her senaryoda ortak bir tema var: Nazik ve şefkatli birinden pozitif ve kişisel bir ilgi. Saçımızı kesen bir berber, gözümüzü muayene eden bir doktor ya da bir problemi çözmek için yardımcı olmaya çalışan bir öğretmen.

Hatta öyle ki, Youtube'da ASMR videoları üreten bu "ASMR sanatçılarının" bir çoğu kamera karşısında bu rollerden birine bürünebiliyor.

Craig de yaptığı beyin taramalarında ASMR videolarını izleyenlerin beyninde belirli bir bölgenin aktif hale geldiğini görmüş. Bu bölgenin, gerçek hayatta nazik ve şefkatli birinden yakın ilgi görüldüğünde aktive olan bölge olması, sanıyorum ki benim gibi sizi de çok şaşırtmamıştır.

Kendisi ayrıca, Jennifer Allen'ın da yardımıyla tam 30 bin kişinin katıldığı bir araştırma yapma fırsatı bulmuş. Bu araştırmaya göre ASMR videolarını izleyenlerin stres seviyesi azalırken, uykuya dalmaları kolaylaşıyor. Üstelik bu sonuçlar, kaygı bozukluğu ya da insomnia tanısı konmuş katılımcılar için bile geçerli.

Hatırlarsanız başta ASMR'ı herkesin tecrübe etmediğini söylemiştim. Belki siz de şu dakikaya kadar duyduklarınızla empati kuramamış olabilirsiniz. Eğer öyleyse, "Yok ya! Bende olmuyor bu ASMR." demeden önce bir kez daha düşünün. Çünkü bu "ASMR sanatçıları" içerisinde eminim sizin de tanıdığınız birisi var ve onu izlerken bir tür ASMR yaşamamış olmanız, bence mümkün değil.

Bazılarınız sesinden tanıdı bile, ama tanımayanlar için ipucu vereyim. Hafta sonu uyandınız. Okul yok, iş yok, dert yok, tasa yok. Üzerinizde pijamalarla, miskin miskin salona gidip televizyonu açtınız ve kanalları gezerken kıvırcık saçlı, sakallı, gömleğinin yakası açık bir adama denk geldiniz. Bir elinde paleti, diğer elinde fırçası... Ekranda tuvali ve kendisinden başka kimse yok. Büyük bir keyifle boş tuvali, insana huzur veren manzara resimleri ile doldururken bir yandan da sakin bir ses tonuyla sizinle konuşuyor. Size resim yapmayı öğretiyor. Hata mı yaptınız? Sorun değil. Çünkü onun dünyasında hatalar yok yalnızca "mutlu kazalar" var.

Bahsettiğim bu kişinin ünlü ressam Bob Ross olduğunu tahmin etmişsinizdir sanırım. Evet kendisini ASMR'ın adının konmasından yıllar önce kaybettik belki, ama o ASMR dünyasında bir idol olarak yaşamaya devam ediyor. Çok da haksız bir düşünce değil, çünkü kendisi iyi bir ASMR sanatçısının tüm gerekliliklerine sahip. Yumuşak bir tonda konuşma, şefkat dolu cümleler, fırçanın paletle ya da tuvalle buluştuğunda çıkardığı sesler... Hepsi bir araya geldiğinde, yalnızca bir resim programı değil, insanı gevşeten ve dinlendiren bir deneyim yaratıyor.

Peki tüm bunlardan ne çıkarabiliriz? Neden mikrofona fısıldayan insanlar ASMR denen bu hissi uyandırıyor ve neden bu his kaygılarımızdan bir anlığına da olsa sıyrılmamızı sağlıyor?

Net bir cevap vermek güç belki, ama oldukça olası bir ihtimal için eski bölümlerimizden birinden, Beyaz Gürültü'den ipucu alabiliriz.

Hatırlarsanız, beyaz gürültünün de en yaygın etkilerinden birinin uykuya dalmayı kolaylaştırması olduğunu söylemiştim. Hatta yolculuklarda tüm konforsuzluğuna rağmen uykuya dalmamızın sebebi de yine bu beyaz gürültüydü.

İşte beyaz gürültünün bu etkisinin muhtemel sebebi, onu ilk duyduğumuz yerin daha anne karnı olması. Bu sesi duymanın da bize anne karnındaki o huzurlu, sakin ve güvenli dönemimizi hatırlattığını, bu yüzden bizi rahatlattığını konuşmuştuk.

Şimdi, bu hatırlatmanın ışığında gelin tekrar ASMR'a dönelim. Ne demişti Dr. Craig Richard? Nazik ve şefkatli birinden gördüğümüz yakın ilgi... Sizce de tüm bu fenomen, bize küçük yaştan itibaren annemizden gördüğümüz ilgiyi anımsatıyor olamaz mı? İlk ASMR videosu "Whisper 1- Hello"daki sesleri hatırlayın. Nazikçe konuşan bir kadın sesi... Mikrofona, masaya ya da herhangi bir yüzeye nazik dokunuşlar... Kim bilir belki de tüm bu sesler bizi çocukluğumuza, annemizden yakın ilgi gördüğümüz, güvende ve huzurlu hissettiğimiz anlara geri götürüyordur.

Ya da kim bilir belki de ASMR stresten, endişelerden, sorumluluklarımızdan uzaklaşmak için hayatın daha basit olduğu bir evresine döndüğümüz bir tür psikolojik zaman yolculuğudur.