AY GEÇİŞİ ÖZEL CANLI YAYINI - İnsanlık 54 Yıl Sonra Ay Yörüngesine Ulaşıyor!

ARTEMIS II — AY GEÇİŞİ CANLI YAYIN

AÇILIŞ

Herkese merhaba. Bugün çok özel bir gün. Şu an dört astronot, Dünya'dan çok uzakta, Ay'ın çekim alanının içinde, tarihin en uzak insanlı yolculuğu rekorunu kırmaya hazırlanıyor.

Artemis II görevinin altıncı günündeyiz. Bugün bu görevin en kritik, en dramatik, en heyecan verici günü. Çünkü bugün o dört insan, 1972'den bu yana ilk kez Ay'ın bu kadar yakınından geçecek. Ay'ın bizden uzak olduğu için karanlık dediğimiz yüzünün arkasına geçecek. Ve 1970'te Apollo 13'ün koyduğu "insanlığın Dünya'dan en uzak noktası" rekorunu kıracaklar. En son Ay'dan 1972'de gelindi ama bu rekor ondan önce 1970'de kırıldı. Yani bu kez 56 yıl sonra kırılacak bir rekordan söz ediyoruz.

Sizi bilmem ama bizim evde müthiş bir heyecan var. Evdeki tüm TV'ler, ekranlar açık, gerçek zamanlı olarak Ay'a gidişi izliyoruz. O kadar ilginç şeyler görüp öğrendim ki pek çok konudaki perspektifimin değiştiğini söyleyebilirim. Astronotların psikolojisindeki değişimi onların seslerinden yakalayabiliyorsunuz. Keza yer ekibinin de öyle. Vardiya değşiimlerinde birbirlerine veda ediyorlar. Yerde yedek bir astronot var Kanada Uzay Ajansı'ndan Jenny. Şu anda iletişimden sorumlu kişilerden biri. Mesela onun arkadaşı Jeremy dün uzaya çıkan astronotlara verilen o meşhur rozeti taktıklarında tebrik etti ama sesindeki burukluğu hissedebildim. "Ah şimdi orada olmak vardı" gibi bir sesti o. Bunları olanca çıplaklığıyla sizlerle de paylaşabilmek için üzerine hiç kendi sesimi ya da yorumumu katmadan, fırlatmadan bu yana geçen her günü Türkçe altyazılı olarak derleyip sıcağı sıcağına kanalımdan yayınladım. Her gün için bir özet videosu bulacaksınız. Onları bir oynatma listesinde de topluyorum. YouTube kanalımda bulup izleyebilirsiniz.

Bugünkü yayını ise birlikte canlı takip edeceğiz. Ama önce, son beş günde neler olduğunu hızlıca özetleyeyim.

GÜN GÜN ÖZET: FIRLATMADAN BUGÜNE

1. Gün — 1 Nisan, Çarşamba: Fırlatma

SLS roketi ve Orion uzay aracı, Kennedy Uzay Merkezi'ndeki 39B rampasından EDT 18:35'te fırlatıldı. Fırlatma penceresi 18:24 olarak planlanmıştı ama T-0 zamanı 18:35 olarak gerçekleşti. Mürettebat — komutan Reid Wiseman, pilot Victor Glover, görev uzmanı Christina Koch ve Kanada Uzay Ajansı astronotu Jeremy Hansen — insanlığın Ay'a geri dönüş hikâyesinin yeni bölümünü başlattı.

İlk saatlerde ana motor kesimi, çekirdek kademe ayrılması ve güneş panellerinin açılması sorunsuz gerçekleşti. Orion'un dört güneş paneli tam açıldığında uzay aracının kanat açıklığı yaklaşık 19 metreye ulaştı.

Ama ilk gün bir de sürpriz oldu: tuvaletin pompası düzgün çalışmadı. Nedeni, fırlatma sonrası yeterli su hazırlanmamasıydı. Sorun kısa sürede çözüldü ama bu, tuvalet maceralarının sadece başlangıcıydı. Kabindeki tek kadın astronotumuz Christina Koch resmen tesisatçıya dönmüş durumda. Bütün işi ona yaptırıyorlar. En iri yarı olan Jeremy habire yemek yiyor. İştahı çok açıldı.

2. Gün — 2 Nisan, Perşembe: Dünya Yörüngesinden Ayrılış

Bu gün, görevin belki de en kritik kararının verildiği gündü. Görev yönetim ekibi tüm sistemleri değerlendirdi ve "Ay'a git" onayı verdi. Translunar enjeksiyon yakması (TLI) EDT 19:49'da başladı, 5 dakika 49 saniye sürdü ve Orion'a saniyede yaklaşık 388 metre hız kazandırdı.

Bu yakma tamamlandığında, dört astronot 1972'deki Apollo 17'den bu yana Dünya yörüngesini terk eden ilk insanlar oldu. 54 yıl sonra ilk kez insanlar yeniden derin uzaya yöneldi.

Mürettebat ilk uzaydan Dünya'ya canlı bağlantıyı da bugün gerçekleştirdi. O bağlantının da tamamını Türkçe altyazılı olarak yayınladım. İlk fotoğraflar gelmeye başladı — Orion'un güneş paneli kameralarından çekilen muhteşem bir "uzay selfiesi" dahil.

3. Gün — 3 Nisan, Cuma: Hassas Yörünge

Önemli bir gelişme: planlanan ilk yörünge düzeltme yakması iptal edildi. Neden? Orion'un yörüngesi o kadar hassas ve doğruydu ki düzeltmeye gerek kalmadı. Uçuş direktörü Rick Henfling bunu "iğne deliğinden geçen bir yörünge" olarak tanımladı.

O gün mürettebat, Orion'un lazer haberleşme sistemiyle yüksek çözünürlüklü fotoğraflar ve video göndermeye başladı. Ve bizim de ilk yayınlarda ettiğimiz şikayetler sona erdi. O yayınlarda Sbandını kullanıyorladı, geçmişte de yaptıkları gibi. Ama bu yeni sistemi kullanmaya başladıktan sonra her şey çok net bir şekilde gelmeye başladı. Çünkü bu sistem kızılötesi ışık kullanıyor ve geleneksel radyo frekansı sistemlerinden çok daha fazla veri aktarabiliyor. S bandına göre dalga boyu farklı. Çok daha kısa dalgalarla iletiliyor. Yerdeki hava durumu bunun kalitesini etkiliyor ama koydukları antenlerin bulundukları bölgelerde hava şimdiye kadar açık ve kuru olduğu için görüntüler de gayet iyiydi.

Komutan Wiseman o akşam müthiş bir an yaşadığını anlattı: "Houston, uzay aracımızı Güneş Dünya'nın arkasına batarken yeniden yönlendirdi. Kutuptan kutuba tüm gezegeni gördük. Afrika'yı, Avrupa'yı, dikkatli bakınca kuzey ışıklarını bile gördük. Dördümüz de donup kaldık bu manzara karşısında." O anın bir fotoğrafını da çekip gönderdi. Görmüşsünüzüdür mutlaka. Meşhur "Blue Marble" fotoğrafından sonra şimdi bu "Hello World" adlı yeni fotoğraf var elimizde. Önceki Hasselblad kamerayla film olarak çekilmiş bir fotoğraftı. Bu kez Nikon'la çekilen bir fotoğraf var. Biraz daha soluk gelmiş olabilir. Bunun sebebi gece tarafından çekilmiş olması. ISO'yu çok yüksek tutarak çektikleri bu fotoğrafta aynı anda hem kuzey hem de güney ışıklarını görebiliyorsunuz.

4. Gün — 4 Nisan, Cumartesi: Manuel Uçuş ve Tuvalet Krizi

Pilot Victor Glover'ın yanı sıra o gün Christina ve Jeremy de Orion'u manuel olarak kontrol etti. Bu test, uzay aracının derin uzaydaki manevra kabiliyetini değerlendirmek ve gelecekteki Artemis görevleri için veri toplamak amacıyla yapıldı.

Ama asıl gündem tuvalet oldu. Atık su boşaltma nozülü muhtemelen donmuş idrar nedeniyle tıkandı. Mürettebat yedek idrar toplama cihazlarını (CCU) kullanmak zorunda kaldı. NASA, nozülü Güneş'e çevirerek buzu eritmeyi denedi. Kısmen işe yaradı. Christina Koch işte bugün kendini "uzay tesisatçısı" ilan etti.

Ayrıca mürettebatın dizüstü bilgisayarlarından biri arızalandı. Kalan üç bilgisayarla göreve devam edildi. Bu arada e-postalar için Outlook kullanıyorlarmış. İki Outlook da bozulmuş. Bunu Dünya'ya bildirince, merak etmeyin bizimkiler de bozulup duruyor zaten dediler.

İyi haber: Orion'un optik haberleşme sistemi, görev boyunca 100 gigabaytı aşan veri indirdi. O gördüğümüz yüksek çözünürlüklü fotoğraflar, videolar ve elbette göremediğimiz pek çok talimat, yazılım bu şekilde iletiliyor. Bu da, lazer iletişim teknolojisinin gücünü gösteren önemli bir kilometre taşı.

5. Gün — 5 Nisan, Pazar: Ay'a Son Hazırlıklar

Mürettebat her gün farklı şarkılarla uyandırılıyor. Dün yani 5. gün "Work" şarkısıyla uyandırıldı. Apollo 16 astronotu, mürettebata bir mesaj gönderdi: "Farklı bir Orion'un insanları Ay'a geri götürmesini görmek harika."

Dört astronot Orion Mürettebat Hayatta Kalma Kıyafeti (OCSS) testini tamamladı — basınçlandırma, sızıntı kontrolü, koltuk girişi simülasyonu ve hareket kabiliyeti değerlendirildi.

Bilim ekibi mürettebata 30 Ay yüzeyi hedefi gönderdi. Bunlar arasında en dikkat çekici olanı Orientale havzası: yaklaşık 960 kilometre genişliğinde, 3,8 milyar yaşında, Ay'ın yakın ve uzak yüzü arasında yer alan devasa bir çarpma krateri.

Ve tuvalet nihayet tam olarak çalışır hale geldi. Görev kontrol: "Son dakika haberi: tuvaletin her türlü kullanımı için onay verildi." Koch'un cevabı: "Mürettebat sevinçle karşılıyor! Teşekkürler!"

Gece EDT 23:03'te son yörünge düzeltme yakması gerçekleşti — sadece 17,5 saniye sürdü. Orion artık Ay geçişi için kesin yörüngesinde.

Bu arada, mürettebat uyumadan önce pencereden Ay'ı gözlemledi. Wiseman: "Dördümüz de hayatımız boyunca Ay'a baktık. Ama pencereden gördüğümüz şey... sanki bir çocuk gibiyiz burada. Buna doyamıyoruz. İnanılmaz."

Saat 00:37'de (EDT, 6 Nisan) TSİ 07:37'de Orion, Ay'ın çekim alanına girdi. 1972'den bu yana Ay'ın yerçekimi etkisi altına giren ilk insanlar oldular. Ay yüzeyine 39.000 mil, Dünya'ya 232.000 mil uzaktaydılar.

BUGÜN: 6 NİSAN — AY GEÇİŞİ GÜNÜ

Şimdi bugün bizi neler bekliyor, saati saatine gidelim. Tüm saatler EDT (Doğu Amerika Saati). Türkiye saati için 7 saat ekleyin.

10:50 — Mürettebat Uyanışı Altıncı uçuş gününün başlangıcı.

13:00 — NASA Canlı Yayını Başlıyor Biz de buradan Türkçe olarak takip edeceğiz.

13:30 — Mürettebat-Bilim Ekibi Brifing Mürettebat, Houston'daki görev kontrol merkezindeki bilim görevlisiyle konuşarak Ay geçişi hedeflerini ve zaman çizelgesini son kez gözden geçirecek. Güneş'in Ay yüzeyini aydınlatma açısı her iki saatte yaklaşık bir derece değiştiği için, kesin aydınlatma koşulları ancak fırlatmadan sonra belirlenebiliyordu. Bu brifing, son ayarlamaların yapıldığı kritik an.

13:56 — TARİHİ AN: MESAFE REKORU KIRILACAK Orion, Dünya'dan 248.655 mil uzaklaşarak Apollo 13'ün 1970'te koyduğu rekoru geçecek. Sonunda 252.760 mile ulaşacak — yaklaşık 6.600 kilometre daha uzak. İnsanlık tarihinin en uzak noktası.

14:10 — Mürettebat Mesafe Rekoru Açıklaması (yalnızca ses)

14:15 — Kabin Ay Geçişi Konfigürasyonu Mürettebat, Orion'un kabinini gözlem operasyonları için hazırlayacak.

14:45 — AY GÖZLEMİ BAŞLIYOR Ay geçişi resmi olarak başlıyor. Orion'un ana kabin pencereleri Ay'a dönük olacak ve mürettebat bilimsel gözlemlere başlayacak. Önlerinde yaklaşık 7 saatlik yoğun bir gözlem periyodu var.

Mürettebat ikişerli vardiyalarda çalışacak. Tablet tabanlı "Lunar Targeting Plan" uygulamasını kullanarak 35 farklı hedefi sesli olarak kaydedecek ve binlerce fotoğraf çekecekler. Ay, bir kolunuzu uzatıp tuttuğunuz bir basketbol topu büyüklüğünde görünecek.

10 ana bilim hedefi ve 35 spesifik yüzey hedefi var. Bunlar arasında kraterlerin, düzlüklerin ve dağların detaylı gözlemi yer alıyor. İnsan gözü, renk ve doku farklılıklarını robotik gözlemcilerden çok daha hassas algılayabiliyor.

Orion ayrıca Apollo 12 ve Apollo 14 iniş bölgelerinin üzerinden geçecek.

18:44 — İLETİŞİM KESİLİYOR: AY'IN KARŞI YÜZÜ En dramatik an. Orion, Ay'ın arkasına geçecek ve Dünya ile tüm iletişim yaklaşık 40 dakika boyunca kesilecek. Radyo sinyalleri Ay tarafından engellenecek. Bu süre zarfında dört astronot, tüm insanlıktan tamamen izole olacak.

Eğer NASA yayınında mavi ekran görürseniz bu sinyal kaybı demek. Bu planlı ve beklenen bir durum.

19:02 — AY'A EN YAKIN NOKTA Orion, Ay yüzeyine sadece 4.070 mil (yaklaşık 6.550 km) mesafeden geçecek. Bu uzaklıktan mürettebat çıplak gözle tek tek kraterleri görebilecek. Ay'ın tüm diskini — kuzey ve güney kutupları dahil — tek seferde görecekler.

19:07 — DÜNYA'DAN EN UZAK NOKTA 252.757 mil. İnsanlık tarihinin en uzağı.

19:25 — "EARTHRISE" — DÜNYA'NIN DOĞUŞU Orion, Ay'ın arkasından çıkarken Dünya, Ay'ın ufkundan yükselecek. 1968'de Apollo 8 mürettebatının çektiği efsanevi "Earthrise" fotoğrafının yeniden canlandırılması planlanıyor. Mürettebat bu anı fotoğraflamaya hazırlanıyor.

Aynı dakikalarda iletişim yeniden kurulacak. Houston'dan gelen ilk sinyal, tüm dünyanın nefesini tutarak beklediği an olacak.

20:35–21:32 — GÜNEŞ TUTULMASI Orion'un perspektifinden bir güneş tutulması yaşanacak. Ay, Güneş'in önünden geçecek ve mürettebat yaklaşık bir saat boyunca Güneş'in Ay'ın arkasında kaybolmasını izleyecek. Bu, sadece dört kişinin görebileceği benzersiz bir olay.

21:20 — Gözlem Periyodu Sona Eriyor Mürettebat görüntüleri Dünya'ya aktarmaya başlayacak.

22:50 — Canlı Mürettebat Bağlantısı

BİLİM Peki bugün tam olarak ne izleyeceğiz?

Sadece bir uzay aracının Ay'ın yanından geçişini mi? Hayır. Bundan çok daha fazlası var. Dün NASA'nın basın toplantısında bilim ekibi lideri Kelsey Young ve uçuş direktörü Rick Henfling bugünü detaylıca anlattı. O toplantıdan öğrendiklerimizi sizinle paylaşayım.

Önce şunu bilelim: bu görevin 10 ayrı bilimsel hedefi ve 35 spesifik Ay yüzeyi gözlem noktası var. Mürettebat bu hedefleri tablet üzerindeki özel bir yazılımla takip edecek. Ama bu bir kontrol listesini takip etmek değil. Bu dört astronot aynı zamanda saha bilim insanı gibi çalışacak. Eğer planda olmayan bir şey dikkatlerini çekerse, planı bırakıp o hedefe yönelebilecekler.

Bugünkü gözlemin en yüksek öncelikli hedefi renk ve albedo. Yani Ay yüzeyindeki ince renk farklılıkları. Neden bu kadar önemli? Çünkü insan gözü, renk ve doku nüanslarını ayırt etmede hiçbir robotik gözlemcinin yapamadığı şeyleri yapabiliyor. Farklı aydınlanma açılarında yüzeye bakan bir insan gözü, o bölgenin jeolojik geçmişi hakkında — morfoloji, doku, süreç ve köken hakkında — yepyeni bilgiler ortaya çıkarabiliyor. Ve kritik bir detay: bir korelasyon görmemek de bilimsel bir sonuç. Yani astronotlar "burada renk ile topografya arasında bir bağlantı göremiyorum" derlerse, bu da değerli bir keşif.

Bilim ekibi lideri Kelsey Young dün çok güzel bir şey söyledi. "Bu görev profili bir dezavantaj değil, aksine bir avantaj" dedi. Çünkü mürettebat Ay'ın tüm diskini tek seferde görecek. Hareket hızları, gözlem yapmaya yetecek kadar yavaş. Ve Güneş'in aydınlatma açısı saatler içinde değişecek. Yani aynı bölgeyi farklı ışık koşullarında görecekler. Bu, yüzey dokusunu ve derinliğini anlamak için inanılmaz bir fırsat.

Mürettebat ikişerli vardiyalarda çalışacak. İlk olarak komutan Reid Wiseman ve Jeremy Hansen gözleme başlayacak. Bu sırada Victor Glover ve Christina Koch destek verecek. Yaklaşık bir saat sonra yer değiştirecekler. Her vardiyada bir kişi 80-400 milimetre zoom lensli Nikon kamerayla fotoğraf çekerken, diğeri çıplak gözle yüzeyi tasvir edecek. Sonra rolleri değiştirecekler. Böylece herkes hem kamerayla hem de çıplak gözle gözlem yapma şansı bulacak.

Bu gözlemlerin arasında sadece geçmişe bakmak yok. Geleceğe de bakıyorlar. Apollo 12 ve Apollo 14 iniş bölgelerini inceleyecekler. Ama asıl heyecan verici olan, gelecekteki görevlerin iniş noktalarına yönelik keşif. Mürettebat, Reiner Gamma denen gizemli bir bölgeyi gözlemleyecek. Bu bölge, gelecekte bir robotik iniş görevi planlanan, bilimsel açıdan hâlâ tam anlaşılamamış bir alan. Ayrıca Ay'ın güney kutup bölgesinin kenarlarını, South Pole-Aitken havzasının dış sınırlarını inceleyecekler. Hatırlayın: NASA'nın uzun vadeli planı, Ay'ın güney kutbunda kalıcı bir üs kurmak. Bugünkü gözlemler, o geleceğin temelini atıyor.

Ve şimdi en dramatik kısım. Orion, Ay'ın arkasına geçtiğinde yaklaşık 40 dakika boyunca Dünya ile tüm iletişim kesilecek. O 40 dakika boyunca dört astronot tamamen yalnız olacak. Ama bilim durmayacak. Iletişim olmasa bile gözlemlerine devam edecekler. Dünya'daki bilim değerlendirme odası ise onları dinlemeye devam edecek — tabii sinyal geri geldiğinde. Eğer mürettebat hedef listesinde olmayan bir şey fark ederse — mesela Grimaldi krateri gibi beklenmedik bir detay — ve aracın konumu izin veriyorsa, Dünya'dan ek gözlem talebi iletilebilecek.

Peki Ay'ın uzak yüzünde her şeyi değiştirecek bir şey keşfedebilirler mi? Kelsey Young'ın buna verdiği cevap çok güzeldi: "Keşfin temel amacı bu bilinmezliktir. Yörünge verilerimiz var. Topografyayı biliyoruz. Ama bu spesifik aydınlanma koşullarında, insan gözünün tam olarak ne algılayacağını önceden bilmiyoruz. Ve keşfetmenin sebebi de tam olarak bu."

Son olarak biz bugün ne göreceğiz? NASA'nın canlı yayınında Orion'un dış kameralarından Ay görüntüleri izleyeceğiz. Zaman zaman kabinin içine de geçilecek. Ama kabin karanlık olacak. Bunun sebebi gözlem pencereleri dışarıya baktığı için iç ışıkların kısılması. Mürettebatı saatte 3-4 kez sesli bilim raporları verirken duyacağız. Ama bu raporları pencerelerde gözlem yapan kişi değil, destek pozisyonundaki üçüncü astronot verecek. Gözlemcilerin konsantrasyonu bozulmasın diye.

Gelecekteki Artemis görevlerinde hem yörüngede hem yüzeyde mürettebat olacak. O zaman işler çok daha farklı olacak. Yörüngedeki ekip geniş bağlamı görecek, yüzeydeki ekip detayları inceleyecek. Bu eşzamanlı gözlemler, hangi örneklerin toplanacağını ve bilimsel cihazların nereye yerleştirileceğini doğrudan etkileyecek. Bugün bunun ilk provası yapılıyor. NASA buna "bilim operasyonlarını öğrenmek" diyor. Bu görev sadece Ay'a bakmak için değil. Ay'a nasıl bakılacağını öğrenmek için.

TEKNİK BİLGİLER VE İLGİNÇ DETAYLAR

Orion "Integrity": Mürettebat uzay aracına "Integrity" (Dürüstlük) adını verdi.

Toplam Yol: Fırlatmadan inişe toplam yaklaşık 695.081 mil yol kat edilecek.

Isı Kalkanı Meselesi: Artemis I'de ısı kalkanında beklenmedik çatlaklar ve çukurlar oluşmuştu. Bu sefer NASA, atmosfere giriş yolunu değiştirdi — "atlama" manevrası yapılmayacak, doğrudan giriş yapılacak.

Lazer Haberleşme: Orion'un optik haberleşme terminali kızılötesi lazer kullanarak geleneksel radyodan çok daha yüksek hızda veri aktarıyor. Görev boyunca zaten 100 GB'ı aştı. Bu teknoloji gelecekteki Mars görevleri için kritik.

AVATAR Deneyi: Mürettebat kan örneklerinden elde edilen kemik iliği hücreleri taşıyan "organ-on-a-chip" cihazları taşıyor. Derin uzay radyasyonunun bağışıklık sistemi üzerindeki etkisi inceleniyor.

Radyasyon Ölçümü: Alman Uzay Ajansı (DLR) tarafından sağlanan M-42 sensörleri, Orion'un içindeki radyasyon seviyelerini ölçüyor.

Yemek: 189 farklı menü seçeneği var — kahve ve smoothie dahil 10 farklı içecek. Barbekü dana eti, karnabahar, makarna ve peynir, balkabağı, kurabiye, çikolata...

Mürettebat: - Reid Wiseman (Komutan) — ABD Donanması test pilotu, ISS'de görev yapmış - Victor Glover (Pilot) — SpaceX Crew-1 ile ISS'e uçmuş, Ay yörüngesine giden ilk siyah astronot - Christina Koch (Görev Uzmanı) — Kadınlar arasında en uzun tek seferlik uzay uçuşu rekoru (328 gün) - Jeremy Hansen (Görev Uzmanı, Kanada) — Derin uzaya giden ilk Kanadalı, ilk kez Amerikalı olmayan bir astronot Ay yörüngesine gidiyor

KAPANIŞ İÇİN KULLANILACAK NOTLAR

Victor Glover'ın Paskalya mesajı: "Sizinle konuşuyoruz çünkü Dünya'dan çok uzaktaki bir uzay gemisindeyiz. Ama siz de evren içinde yaşam için yaratılmış, Dünya denen bir uzay gemisinin üzerindesiniz. Belki bizden olan mesafeniz, yaptığımız şeyin özel olduğunu düşündürüyor. Ama biz de sizden aynı mesafedeyiz. Ve size söylemeye çalışıyorum: güvenin bana, bu boşlukta siz özelsiniz."

Bu söz, belki de tüm görevin en güçlü cümlesi.

Bizim burada yaptığımız şey de tam olarak bu: bu hikâyeyi birlikte yaşamak. Son 50 yılda hiçbir insan Ay'a bu kadar yaklaşmadı. Ve bugün, bu pencereden, dört insan hepimiz adına bakıyor.

Yayında kalın. Tarihin bu anını birlikte yaşayalım.

YAYIN İÇİN HIZLI REFERANS TABLOSU

Saat (EDT) | Saat (TR) | Olay 10:50 | 17:50 | Mürettebat uyanışı 13:00 | 20:00 | NASA canlı yayın başlangıcı 13:30 | 20:30 | Bilim brifing 13:56 | 20:56 | Apollo 13 mesafe rekoru kırılıyor 14:45 | 21:45 | Ay gözlem periyodu başlıyor 18:44 | 01:44* | İletişim kesilmesi (Ay'ın arkası) 19:02 | 02:02* | Ay'a en yakın nokta (4.070 mil) 19:07 | 02:07* | Dünya'dan en uzak nokta (252.757 mil) 19:25 | 02:25* | "Earthrise" + iletişim yeniden kurulması 20:35 | 03:35* | Güneş tutulması başlıyor 21:20 | 04:20* | Gözlem periyodu bitiyor 21:32 | 04:32* | Güneş tutulması bitiyor *Ertesi gün (7 Nisan) Türkiye saati

Kalan Program: San Diego açıklarında Pasifik Okyanusu'na iniş (splashdown) planlanıyor, EDT 10 Nisan 20:07. TSİ 11 Nisan 03:07

Basın Toplantısı 5 Nisan 2026

Video, NASA'nın 5 Nisan 2026 tarihli Artemis II Günlük Basın Toplantısı'nı içermektedir. Toplantının temel odak noktası, mürettebatın durumu ve bir sonraki gün gerçekleştirilecek olan Ay yakın geçişi (lunar flyby) görevidir.

- Mürettebat ve Araç Durumu: Mürettebatın sağlığı yerindedir. Astronotlar, uzay ortamında turuncu fırlatma/iniş kıyafetlerini giyme ve acil durum provalarını tamamlamıştır. Aracın manuel uçuş denemeleri gerçekleştirilmiştir. Kaynağı henüz tespit edilemeyen ufak bir koku raporlanmış olsa da, sistemlerin ve tuvaletin kullanımında bir sakınca bulunmamaktadır. - Tarihi Yakın Geçiş Planı: Bu operasyon, 50 yıldan uzun süredir gerçekleştirilen ilk insanlı Ay yakın geçişi olacaktır. Orion uzay aracı, Apollo 13'ün Dünya'dan en uzağa gitme rekorunu kırarak 252.760 mil mesafeye ulaşacak ve Ay yüzeyine yaklaşık 4.747 mil kadar yaklaşacaktır. - Bilimsel Hedefler: Yaklaşık 35 gözlem noktasını kapsayan bir Ay Hedefleme Planı oluşturulmuştur. Astronotlar Apollo 12, Apollo 14 ve Reiner Gamma gibi spesifik bölgeleri inceleyecektir. Çalışmalarda, Nikon kameralar ve çıplak gözle yüzey topografyası, renk ve doku analizleri yapılacaktır. - Özel Gözlemler: Orion'un bulunduğu konumdan Güneş'in Ay'ın arkasında kalmasıyla oluşacak nadir bir Güneş tutulması gözlemlenecektir. Bu süreçte Güneş koronası, Dünya parlaması (Earthshine) ile Merkür, Venüs, Mars ve Satürn gezegenleri görüntülenecektir. - Veri İletişimi: Çekilen görüntü ve verilerin yeryüzüne hızla aktarılabilmesi amacıyla, optik iletişim sistemi saniyede 100 megabit hıza çıkarılarak test edilecektir.

Bilimsel hedeflere yönelik Sorular ve Cevaplar

Soru: Ay'ın güney kutbunda bir üs kurma gibi uzun vadeli hedefler ve gelecekteki iniş alanlarının keşfi için mürettebatın hangi verileri toplaması bekleniyor? Cevap: Geçmiş ve gelecekteki iniş alanlarının değerlendirilmesi temel bilimsel hedeflerden biridir. Astronotlar Apollo 12 ve 14 iniş alanlarını inceleyecektir. Ayrıca, gelecekteki bir CLPS (Ticari Ay Yükü Servisleri) görevine yön veren ve bilimsel bir bilinmez olan Reiner Gamma bölgesini gözlemleyeceklerdir. Ay'ın karanlık yüzüne geçerken, aydınlanma koşullarına bağlı olarak güney kutup bölgesinin (South Pole-Aitken havzası) dış sınırlarını inceleyeceklerdir.

Soru: Gelecekteki Artemis görevlerinde hem yüzeyde hem de yörüngede mürettebat bulunduğunda bilimsel planların nasıl değişmesi bekleniyor? Cevap: Eşzamanlı gözlemler büyük bilimsel değer taşımaktadır. Yörüngedeki Orion aracından elde edilecek geniş açılı bakış, bağlamsal gözlemlere olanak tanıyacaktır. Yörüngedeki mürettebat, iniş alanını etkileyen daha geniş jeolojik süreçleri tespit edebilecek ve bu durum, yüzeydeki ekibin hangi örnekleri toplayacağını veya hangi cihazları nereye yerleştireceğini doğrudan etkileyebilecektir.

Soru: Bu yakın geçiş görevinin hangi spesifik bilimsel soruları yanıtlamasını umuyorsunuz? İnsan gözüyle toplanan veriler Ay'ın kökenine dair soruları cevaplayabilir mi? Cevap: Görevin 10 bilimsel hedefi bulunmaktadır ve en yüksek öncelikli olanı "renk bölgeleri ve albedo" incelemeleridir. İnsan gözü, ince nüansları ayırt etmede oldukça başarılıdır. Farklı aydınlanma koşulları altında yüzeyin gözlemlenmesi; morfoloji, doku, jeolojik süreçler ve Ay'ın kökeni hakkında bilgi sağlayacaktır. Renk ve topografya arasında bir korelasyon olup olmadığının tespiti hedeflenmektedir; bir korelasyon görülmemesi (negatif gözlem) de bilimsel bir sonuçtur. Ayrıca Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) uydusu ve Dünya'daki sivil bilim insanlarıyla eşzamanlı gözlemler planlanmaktadır.

Soru: Kesin bir garanti olmamakla birlikte, astronotların görmesini en çok arzuladığınız "dilek listesi" öğeleri nelerdir? Cevap: Astronotların Ay yüzeyinde görebileceği renklerin çeşitliliği ve bu renkleri nerede/ne zaman görecekleridir. Yörünge araçlarının verilerine dayanan tahminler bulunsa da, Ay'ın uzak yüzünü çıplak insan gözüyle görmenin yaratacağı dinamik bilinmemektedir. Yüzeydeki ince renk tonlarının insan gözüyle keşfedilmesi umulmaktadır.

Soru: Ay'ın uzak yüzünde, gelecekteki robotik veya insanlı görevlerin planlarını değiştirecek kadar şaşırtıcı bir şey keşfetme ihtimali nedir? Cevap: Keşfin temel amacı bu bilinmezliktir. Eldeki yörünge verilerine dayanarak oluşturulmuş hipotezler olsa da, mürettebatın tam olarak ne göreceğinden emin olunamamaktadır. Yüzeyin topografyası bilinmesine rağmen, spesifik aydınlanma koşullarında insan gözünün o an ne algılayacağı önceden kesin olarak öngörülememektedir.

Soru: Astronotlar Ay'ın arkasından geçerken, bilimsel hedeflerin gerçek zamanlı olarak değiştirildiği bir geri bildirim döngüsü olacak mı? Cevap: Bu görevde ana planın tamamen iptal edilip yeni hedefler eklenmesi beklenmemektedir. Ancak Dünya'daki bilim değerlendirme odası ekibi mürettebatı dinleyecek ve fırsat oldukça takip soruları iletecektir. Örneğin, mürettebat hedef listesinde olmayan bir bölgede (ör. Grimaldi krateri) spesifik bir detay fark ederse, aracın konumu ve zaman izin verdiği sürece o bölgeye dair daha fazla tasvir istenebilecektir.