Yapay Zeka Çağında Tasarım

Bir şeyler oluyor. Görselliğin aracılık ettiği bir toplum haline geliyoruz. Etrafımız nesnelerle, modellerle, grafiklerle, haritalarla, tablolarla, fotoğraf ve videolarla, çizimler ve diagramlar la doluyor. Artık çoğu kişi için dünyayı anlamak, sözcükleri okuyarak değil, görüntüleri okuyarak başarılıyor. Petrogliflerle başladık, ideogramlarla devam ediyoruz. Logogramlardan alfabelere çok yol kat ettik.

Eğitim ve iş dünyasında bar chartlar, gantt chartlar, steam graphlar kullanılıyor. 40 bin yıl önce mağara duvarlarında başlayan tasarım kült ürü artık yapay zeka ile buluşuyor. Görüntüler olmadan kelimeler olamaz. Okuma yazmayı öğrenmeden önce çizgiyle harf arasındaki fark ı bile bilmiyorduk ki. Her şey görüntülerden ibaretti. Çocukların gözünden her şey bir tasarım. Fakat ne acıdır ki okuma yazmayı öğrenince tasarım yapmayı unutuyoruz.

Oysa sadece kelimelerin değil, görüntülerin de okuryazarı olmalıyız. Buna digital literacy deniyor. Görsel okuryazarlık. Dünyada bir iletişim patlaması yaşanıyor arkadaşlar. Ama birilerinin dikkatini çekebilmek her zamankinden daha zor. İşte o yüzden sadece okuryazar değil, görsel okuryazar da olmalıyız. Çünkü görsel olarak ilgi çekici içerik oluşturabilme yetene ği sıradan bir öğrencinin, bir öğretmenin ya da bir çalış anın fikirlerini çok daha etkili bir şekilde iletebilmesini sağlar.

2023'te hazırlanan görsel ekonomi raporuna göre iş liderler inin %95'inin çalışanlarından tasarım becerileri ve bilg isine sahip olmasını beklediğini ortaya koydu. Araştırmaya katılan global şirketlerin neredeyse 3'te 2'si çalışanlarına görsel tasarım yetenekleri kazanabilmesi için eğitim imkanları da sağlamaya çalışıyor. Yani artık kelime okuryazarlığı, bilgisayar okuryazarlığı yetmiyor. Görsel olmayan işlerde bile görsel okuryazarlık becerileri gerekiyor.

Ben 10 yıl kadar önce bu YouTube kanalının 3 temel başl ığını belirlerken o yüzden sanat ve teknoloji dışında bir de ortaya tasarım kavramını seçip yerleştirdim. Bu kavramların biri geçmişten beslenmemizi, diğeri geleceğe hazırlanmamızı sağlar. Tasarımsa bugünü anlamamızı. Çünkü tasarım problem çözmektir. Yaratıcı ve yenilikçi çözümler üretme pratiğidir. Peki nasıl görsel okuma yazmayı öğreneceğiz?

Öncelikle farkındalık kazanarak. Girişte bunca sözü o yüzden söyledim zaten. Eğer bu konunun önemli olduğuna kendinizi bir kere ikna ed erseniz hemen algıda seçicilik başlıyor. Etrafınızdaki nesnelere, onların üzerindeki renklere, şek illere başka bir gözle bakmaya başlıyorsunuz. Onları okumayı öğreniyorsunuz. Yazmayı yani tasarlamayı öğrenmenin en kestirme yoluysa yap arak anlamak. Ben böyle öğrendim.

Yaparak. Başkalarının yaptıklarına bakarak. Fakat itiraf etmem gerek. Bu yıl benim için çok zor bir yıl oldu. Çünkü bugüne kadar öğrendiğim tasarım araçları içinde hiç olmayan yepyeni bir tasarımcı ortaya çıktı. Yapay zeka. Evet 2023 yapay zekanın sıçrama yaptığı bir yıl. Sadece yazarak gerçekçi görüntüler ve çizimler oluşturabil en yapay zeka sistemleri ortaya çıkmaya başladı. Dali gibi, Mid Journey gibi, Stable Diffusion gibi.

Ve sadece bunlarla da sınırlı değil. Bir anda bu tür yüzlerce farklı araç geliştirildi. İşte benim için asıl zorluk tüm bu gelişmeleri bir yandan takip etmek, bir yandan önüme koyup denemek. Bunları kendi iş akışlarıma nasıl adapte edebileceğimi göre bilmek oldu. E peki asıl işi tasarımı olmayanlar ne yapsınlar? Öğrenciler, öğretmenler, çalışanlar. E her şeyden önce bir yerlerden başlamak lazım. Sorarım size yapay zeka nasıl öğreniyor?

Bizim yaptıklarımıza bakarak. E aslında biz de öyle öğreniyoruz. Ta Aristo'dan hatta onun hocası Platon'dan bu yana mimetik sanat kuramından söz edilir. Yani sanat, tasarım taklitle başlar. Kendi problemlerimizi çözmek için önce başkalarının ne yapt ığına bakmalıyız. E bunun için de o başkalarının yaptıklarının toplandığı çok büyük içerik havuzlarına ihtiyacımız var. Şimdi bir örnekle ilerleyelim. Diyelim ki bir sunum hazırlayacağım.

Neyle ilgili olsun? Tasarımlarımızı görmemizi sağlayan bir şeyle. Güneşle. Bilgisayar çağının ilk zamanlarında böyle bir tasarım yapıyor olsaydım ne yapardım? Bir kutuya giderdim ve içine işte güneş hakkında bir sunum yazıp arardım. Arama sonuçlarına da hızlıca bir göz atıp hemen ilham bul maya çalışırdım. Ancak günümüzde bu konuda çok daha geniş içerik havuzlarına erişebilmek mümkün. Yapay zekanın ürettiği binlerce görsel var.

Tabii bunların çoğu sadece bir kategorideki tasarım ihtiyaç larına karşılıyor. Kimisi sadece görsel üretiyor, kimisi video. Oysa ben bunların sağlıklı bir karışımından oluşan komple bir prezentasyon hazırlamak istiyorum. Tasarım yaparken mümkün olduğu kadar çok farklı formatlara göz atmak gerek. İlham perisinin nereden geleceği belli olmaz. Bir deneme daha yapalım. Evet, bu kez 112 bin küsur sunum şablonuna eriştik.

Ama şu yukarıdaki 5 tanesi arama kutusuna yazdığım kelimel ere göre üretildi. Yani yapay zeka anında güneş hakkında bir değil 5 sunum hazırladı. Bunların her biri 7 slide'dan oluşuyor. Slide'larda hem görseller hem de yazılar var. Üstelik yazılar öyle bomboş lorem ipsum filan yazan şeyler de değil. O güneş hakkındaki sunumla ilgili yazılar. Yani güneş hakkındaki sunumum oldu bitti hazır. Değil. Yapay zeka çağında düşülen en büyük hatalardan biri bu.

Oh biz hiçbir şey yapmayacağız öyle her şeyi bitirecek. Tümüyle yapıp bitirebilecek derecede güçlü değil ki. Gerçek dünyada işler öyle hala sihirli bir düğme bulup da ona basınca bitmiyor. Ama yapay zeka ne yapıyor biliyor musunuz arkadaşlar? Başlamayı hızlandırıyor. Son bir yılda işte ben bunu öğrendim. Hani işleri sürekli erteliyoruz ya, erteliyorum ya. Nereden başlayacağımı bilemediğim için. E tasarım şablonlarındaki bu çeşitlilik yapay zekanın bu çevikliği bize ilham veriyor.

Ve başlangıç yapmamızı hızlandırıyor. Çünkü artık öğle önümüzde boş bir kağıt değil. Bir şey var. Bir prototip. Muhtemelen beğenmediğimiz bir sürü yeri de olacak. E oraları düzeltip iyileştirmeye çalışmak. Yani iterasyonlar da bizim işimiz. E onu da yapmazsak zaten işsiz kalacağız. Peki yapay zeka tasarım konusunda bizim için başka neler yapabilir? Güneşle ilgili bir sunum istediğimde onu kendi ürettiği gör sellerle süsledi.

Oysa ben kendi çektiğim bir güneş fotoğrafına uygun olarak bu sunumun renk paletini ve diğer özelliklerini de kişis elleştirmek isteyebilirim. Hatta bir marka kimliğim varsa ona göre uyarlamasını da isteyebilirim. Kendi kullandığım renk paleti ve yazı fontlarına adapte ede bilirim. Tabi marka kimliği sadece böyle fontlardan ve renklerden de ibaret değil. Markaların bir de sesi vardır. Brand voice. Bir markanın kişiliğini ve değerlerini ifade etme şeklini temsil eder bu.

Ben kendi markamın sesini şöyle tarif edebilirim. Markam bilimi genç beyinler için etkileyici ve erişilebilir hale getirmeyi amaçlıyor. Marka sesim arkadaş canlısı ve eğlenceli. İşte eğer bana ait bu bilgiyi yapay zekaya verirsem benim için sadece metin üretmekle kalmaz. Onu kendi üslubuma en yakın bir şekilde de yapmaya çalışır. Ve böylece slide'larda ürettiği yazıları da benim üslubuma dönüştürebilir.

Bilim kategorisindeki şablonlara şöyle bir göz atarken bu kez atom teorisiyle ilgili başka bir sunum şablonu buldum. Bunda da öyle sadece görsel bir tasarım yok. Aynı zamanda bir akış, bir zaman çizgisi, bir bilgi mimar isi de var. E görsel okuryazarlık derken işte ben biraz da bunu kasted iyordum. Tasarım öyle sadece cicili bicili uçan kaçan animasyon lardan efendim albenilir renklerden ibaret değildir.

Komple bir hikaye anlatısıdır. İşte şimdi karşımda böyle bir temel var. Ama İngilizce. Yapay zeka çağında tasarıma yardımcı olabilecek ilk unsurlardan biri elbette bunun başka dillere de çevrilebilmesi. Sehirli değişim aracıyla bu belgeyi yüzlerce farklı dile çevirebilirim. Ve elbette bu dillerin arasında Türkçe de var. Ve evet Türkçe sunumumuz da hazır. Gündem, zaman çizelgesi, önemli kişiler, modeller ve diğer tüm içeriklerle birlikte.

Yapay zeka tasarım süreçlerini otomatikleştirmek ve böylece bizlerin daha yaratıcı görevlere odaklanmasını sağlayabil mek için de kullanılabilir. Hatta buna ilişkin bir anekdot anlatayım size. Daha yeni başıma geldi. Geçen hafta sonu komik kon etkinliği vardı burada. E tabi anime ve manga sever bir aile olarak tabi hemen biz de gittik soluğu orada aldık. Bir sürü fotoğraf, video filan çektik. Peki bu çektiklerimiz nasıl bir videoya dönüştürebilirim diye düşünürken tabi bir yıldan beri sürekli böyle şeyleri düşündüğüm için yapay zekayı da kullanabileceğim aklıma geldi.

Hemen ekrana istediğim şeyin bir tarifini yazdım. Prompt diyorlar ya Video to remember our visit to New York Comic Con. Yani New York Comic Con ziyaretimizi hatırlamak için bir video. Diyiverdim. Ve o da müziğiyle, geçiş efektleriyle videoyu hemen hazır layıverdi. Hatta marka kimliğim önceden tanımlı olduğu için e sonuna logomu da yerleştirmiş sağ olsun. Ama artık ben bunlara pek de şaşırmıyorum. Bana ilginç gelen şey şu.

Ekranın üstündeki yazıları, şekilleri, emojileri filan gör üyor musunuz? E bunların hiçbirini oraya ben yazmadım. Ferrarilerin önünde çekilmiş fotoğrafımı görünce üzerine ve hatta bazı havalı arabalar bile gördük diye yaz an şey yapay zeka. Sağolsun anılarıma sahip çıkmaya başladı. Arka plandaki kalabalık insanları görünce çok kalabalıkta ama çok eğlendik demeyi de akıl etmiş sağol sun. Ve videonun sonuna da bakın ne koymuş.

Bazı harika hediyelik eşyalar bulduk. Yapay zekanın otomasyon gücü artık tasarımda işte bunun gibi işlere de yarıyor. Elimdeki görsel malzemeyi analiz etti ve bulduklarını benim en başta tarif ettiğim o cümleye göre bir videoya dönüştürd ü. Peki sırada ne var? AI bizlerin deneysel yaklaşımlar benimsemesini, yeni tas arım metodolojileri ve araçları keşfetmesini de sağlayacak. Hafta sonu etkinliğinde çektiğim bir fotoğraftan yola çıkıp tasarımda bambaşka bir yere varabileceğim.

Çünkü yapay zeka o görselin içinden bir şeyleri bulup çekip başka bir yere taşımamı kolaylaştırıyor. Arkadaki kalabalıkla onun önündeki odak noktamı birbirinden anında ayrıştırabiliyor. Tüm bunları yapabilmek için teknik ayrıntılarla ilgilenmeme gerek bile kalmıyor. Ben sadece ulaşmak istediğim şeyi arıyorum. Tasarım yapmak derken artık bu eğlenceli serüveni, arayışı kastediyorum. Yapay zeka artık sadece kelimeleri görselleştirmekten ib aret bir araç değil.

Onunla animasyon da yapabiliyorsunuz, videoda üretebili yorsunuz. Böylesine güçlü bir yardımcının tüm potansiyelini keşfede bilmekse tabii ki size kalıyor. Dediğim gibi ben bu sıçrama yılında epeyce farklı yöntemler le bir çeşit RG yapmaya çalıştım kendimce. Ve gerçekten faydalı olabileceğini düşündüğüm bazı sonuç ları da işte bu videoda bu şekilde paylaştım. Verdiğim bu örnekleri yıllardır bu videolardaki arka plan ları, tasarımları, animasyonları üretmek için kullandığımız Canva üzerinden gösterdim.

Herhalde şu anda en erişilebilir tasarım araçlarından biri. Öyle olduğu için de dünyada 130 milyondan fazla kullanıcısı var. Hemen şu anda siz de tarayıcınızda yeni bir sekme açıp gör sel okuryazarlığınızı geliştirecek örnekler üzerinde çalış maya başlayabilirsiniz. Verdiğim örneklerden bazılarını onun yeni çıkan Magic Studio özelliğini kullanarak yaptım. Yazılı ve görsel pek çok farklı AI özelliğini bir arada sun uyor bu araç seti.

Üstelik bunları tasarım becerileri olmayan dünyanın geri kalan %99'unun kullanabileceği sadelikte veriyor. Ücretsiz olan sihirli düzenleme ve sihirli içerik özellik lerini hemen şu anda siz de deneyebilirsiniz. Az önce gösterdiğim o fikirlerimi anında tasarıma dönüştüre bilen Magic Design özellikleri Canva'daki arkadaşlarımdan aldığım bilgiye göre 2024'ün ilk yarısında Türkçe olarak da kullanılmaya başlanacak.

Tabi tasarım konusunda trendlerden kopmamak için diğer uyg ulamaları da gözden uzak tutmamak lazım. Dali, Imagine, Nero AI ve buna benzeyen popüler diğer uygul amaları da yine aynı platform üzerinden ekleyip tasarımlar ınızda kullanmaya başlayabilirsiniz. Görsel oluşturmak için Dali'ye, avatarlar için Nero'ya yani her bir özellik için böyle ayrı ayrı yerlere gitmenize falan gerek yok. Yapay zeka destekli iş akışlarında esnekliği koruyabilmek ve mümkün olan en geniş araç setinden faydalanabilmek için bunları da yapmanızı tavsiye ederim.

Evet, bu çağda esneklik, çeviklik çok önemli arkadaşlar. Yeniliklere adapte olabilmenin yolu da her zaman olduğu gibi tabii ki eğitimden geçiyor. Fakat eskisinden farklı olarak bu kez o eğitimin sorumlulu ğu bizim omuzlarımızın üzerinde. Çünkü çok hızlı gelişiyor her şey. O yüzden kendi eğitimimizin bir parçası olarak görsel okur yazarlığı da ihmal etmemek lazım. Yetenek setimize bir şekilde bunları da katmamız gerekiyor.

Ne de olsa kelimelerle konuşuyoruz ama görüntülerle anlaş ıyoruz. Altyazı M.K.