Mantıku't-Tayr - OKU

Kaknüs, güzel fakat acayip bir kuştur. Yeri yurdu da Hindistan'dadır. Uzun, kuvvetli bir gagası vardır. O gagada ney gibi birçok delikler bulunur. Yüze yakın delik vardır. Sonra bu kuşun eşi de yoktur, tektir bu kuş. Her delikten başka türlü bir ses çıkar. Her sesten de başka bir name duyulur. Bütün kuşlar susarlar. Onun sesinin güzelliğinden, hepsinin de aklı başından gider . Bir filozof vardı. Bir müddet onunla düştü kalktı ve müzik bilgisini onun ses ini taklit ederek meydana getirdi.

Bu kuşun ömrü bin yıla yakındır. Öleceği vakti bilir. Öleceğini anlayıp da kendisinden ümidi kesti mi, çalı çırpı toplar, onları çepeçevre yığar. Tam ortasına da kendisi geçer. Yüzlerce türlü namelerle feryada başlar. Adeta ruhunun her deliğinden başka çeşit bir dertli name çıkar. Hem feryat eder, hem de ölüm derdinden gazel yaprağı gibi titrer. Onun feryadını duyup işiten bütün kuşlar, onun coşkunluğunu gören bütün yırtıcı hayvanlar karşısında düşüp ölürler.

Hepsi onun ağlamasına ağlar. Bir kısmı da dermansız, takatsiz bir hale düşüp ölür gider. Onun bu ölüm günü acayip bir gündür. Gönüller yakan feryadından adeta gönüllerden kanlar damlar. Nihayet bir soluk ömrü kalınca şiddetle kanatlarını çarpar. Kanadından bir kıvılcım saçar, alev alır, ateşlenir. O ateş, çevresindeki çalı çırpıyı tutuşturur. Bu suretle tamamıyla yanar gider. Külde bir zerre bile ateş kalmayınca, o külden başka bir kaknüs kuşu meydana gelir.

Hiç kimseye böyle bir şey nasip olur mu? Öldükten sonra doğsun yahut doğursun. Feridüddin Attar'ın Mantık-ı Tayr adlı eserinden bir bölüm okudum. Bu bölümü Instagram'dan Fazilet Akdoğan, okur musun Barış Özcan diyerek paylaşmış. Ancak fotoğrafı bu kitaptan çekmemiş. Beşir Ayvozoğlu'nun Kuğun'un Son Şarkısı adlı kitabından çekmiş. Çünkü bu kitabın içerisinde Mantık-ı Tayr'ın okuduğum böl ümü alıntı olarak alınmış.

Okuduğum bölümde kaknüs kuşundan bahsediliyor. Kaknüs Yunanca Kuğdan geliyor. Dolayısıyla Beşir Ayvozoğlu'nun Kuğun'un Son Şarkısı da bu anlamda anlatılan hikayeyle çok da uyumlu bir başlık. Mantık-ı Tayr ne demek biliyor musunuz? Kuş dili demek. Kuşların dili. 12. yüzyılda Feridüddin Attar tarafından Kuşların Dili adında bir eser yazılıyor. 4724 beyitten oluşan mesnevi tarzında bir eser bu. İçinde kuşlar hakkında hikayeler var gibi gözüküyor.

Ama aslında kuşlar tabii ki burada birer sembol. Aslında tasavvufi hayatın temel özellikleri ve bu şekilde yaşamla ilgili, inançla ilgili konular kuşların ağzından kuşlarla sembolleştirilerek aktarılıyor bu eserde. Kitaptaki bütün kuşlar içerisinde belki de en ilgi çekicisi kaknüstür. Muziki kuşu ya da kuğu kuşu. O acılı feryatlarıyla söylediği şarkılarla diğer kuşları et rafına çekecek kadar çekici bir kuştur.

Aynı zamanda küllerinden yeniden doğmak deyimi büyük bir ihtimalle ankar kuşuna değil de kaknüs kuşuna ait bir özell iktir. Gerçekten de öldükten sonra yeniden doğabilen veya doğur abilen bir kuş olmak sizce ne anlama geliyor? Altyazı M.K.